Tại sao người hâm mộ Việt Nam có thể không xem được FIFA ASEAN Cup và Asiad 2026?

Tôi đứng trên bãi cỏ ướt của sân tập Mỹ Đình vào một buổi chiều đầu tháng Chín, nơi đội tuyển Việt Nam đang hoàn tất những buổi tập cuối cùng trước thềm FIFA ASEAN Cup 2026. Không khí có gì đó lạ lùng. Không phải sự căng thẳng thường thấy trước giải đấu lớn, mà là một thứ im lặng khác – sự im lặng của những chiếc máy quay truyền hình vắng bóng.

Bên ngoài hàng rào, một nhóm cổ động viên trẻ tuổi đang tranh luận sôi nổi. Họ không bàn về chiến thuật 3-4-2-1 hay khả năng ghi bàn của chân sút chủ lực. Câu hỏi của họ đơn giản hơn nhiều: "Liệu tối thứ Bảy tới, tụi mình có được xem trực tiếp trên tivi không?"

Đó là khoảnh khắc tôi nhận ra rằng câu chuyện thực sự của kỳ chuyển nhượng và mùa giải này không nằm ở bản hợp đồng bom tấn hay chiến thuật mới, mà nằm ở một thứ vô hình nhưng cốt yếu hơn nhiều: quyền được xem.

Từ bãi cỏ ướt Mỹ Đình, tôi học được cách nghe tương lai trước khi người khác nhìn thấy nó. Và tương lai đó đang bị treo lơ lửng bởi một cuộc đàm phán bản quyền chưa có hồi kết.

Bối cảnh: Lịch thi đấu đã chốt, nhưng sóng truyền hình thì chưa

Theo thông tin từ VietNamNet, đội tuyển Việt Nam dưới thời huấn luyện viên Kim Sang Sik đã chốt xong kế hoạch tập trung cho FIFA ASEAN Cup 2026. Lịch thi đấu đã được ấn định: gặp Philippines vào ngày 26/9 trên sân Si Jalak Harupat ở Bandung, Indonesia; ba ngày sau đó chạm trán Thái Lan; và kết thúc vòng bảng với Pakistan vào ngày 2/10 tại Jakarta. Một lịch trình dày đặc – ba trận trong vòng chưa đầy một tuần – đặt ra thách thức lớn về thể lực và sự xoay vòng đội hình.

Đồng thời, Đại hội Thể thao châu Á (Asiad) 2026 cũng diễn ra từ ngày 19/9 đến 4/10, với 43 môn thể thao và 469 nội dung. Đoàn thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành 4-6 huy chương vàng và lọt vào top 20 toàn đoàn. Nhưng tất cả những mục tiêu đó, tất cả sự chuẩn bị đó, đều đang bị đe dọa bởi một vấn đề tưởng chừng như hành chính: bản quyền truyền hình.

Một đài truyền hình lớn của Việt Nam được cho là "gần như đã mua xong" bản quyền FIFA ASEAN Cup với mức giá "hợp lý" – nhưng từ "gần như" trong báo chí thể thao thường là dấu hiệu của những điều chưa chắc chắn. Và quan trọng hơn: trên toàn bộ khu vực Đông Nam Á, chưa có một đơn vị nào sở hữu bản quyền giải đấu này.

Tại sao lại như vậy?

Cốt lõi: FIFA đã thay đổi luật chơi

Câu trả lời nằm ở một sự thay đổi mang tính hệ thống. FIFA ASEAN Cup 2026 không còn là giải đấu do Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) tổ chức như trước đây. Lần đầu tiên, FIFA trực tiếp nắm quyền tổ chức và thương mại hóa sản phẩm bóng đá khu vực này. Điều đó có nghĩa là: thay vì đàm phán với AFF – một tổ chức khu vực quen thuộc với các đài truyền hình địa phương – các đơn vị phát sóng giờ đây phải đàm phán trực tiếp với FIFA.

Và FIFA, như bất kỳ ai theo dõi thị trường bản quyền thể thao toàn cầu đều biết, không bán rẻ.

Việc tập trung hóa quyền phát sóng vào tay FIFA đồng nghĩa với việc mức giá tham chiếu tăng lên, các điều khoản trở nên cứng nhắc hơn, và sự linh hoạt trong việc chia nhỏ gói quyền theo từng thị trường giảm đi đáng kể. Đây là lý do căn bản khiến toàn bộ khu vực Đông Nam Á – một thị trường mà bóng đá là môn thể thao vua nhưng sức chi trả cho bản quyền còn hạn chế so với châu Âu – đang rơi vào tình trạng trắng tay.

Đây không phải là câu chuyện của riêng Việt Nam. Đó là câu chuyện của cả khu vực. Nhưng vì Việt Nam có lượng người hâm mộ lớn nhất, sự quan tâm cao nhất sau chức vô địch ASEAN gần đây, nên áp lực đặt lên các đài truyền hình nội địa là nặng nề nhất.

Góc nhìn đối nghịch: Sự im lặng của thị trường có thể là tín hiệu tốt

Tôi đã theo dõi các cuộc đàm phán bản quyền ở nhiều thị trường khác nhau, từ Serie A đến Ngoại hạng Anh. Và tôi học được một điều: sự im lặng không phải lúc nào cũng là tin xấu.

Việc chưa có đơn vị nào ở Đông Nam Á mua gói bản quyền có thể phản ánh một chiến lược chờ đợi có tính toán. Các đài truyền hình lớn trong khu vực có thể đang phối hợp để tạo sức ép lên FIFA, buộc tổ chức này phải đưa ra mức giá phù hợp hơn với sức mua của thị trường. Trong bối cảnh đó, việc một đài truyền hình Việt Nam "gần như" chốt deal có thể là một tín hiệu đàm phán – một cách nói với FIFA rằng "chúng tôi sẵn sàng mua, nhưng với giá của chúng tôi".

Đồng thời, cơ chế chia nhỏ và bán lại (sub-licensing) cho các đơn vị truyền hình trong nước có thể là giải pháp giúp phân tán chi phí. Nếu một đài lớn mua được gói tổng thể và sau đó bán lại cho các đài địa phương, người hâm mộ vẫn có thể được xem miễn phí hoặc với chi phí thấp. Đây là mô hình đã thành công ở nhiều quốc gia, và Việt Nam hoàn toàn có thể áp dụng.

Tuy nhiên, vấn đề Asiad lại phức tạp hơn. Với 43 môn thể thao, việc mua bản quyền toàn bộ đại hội là một gánh nặng tài chính khổng lồ. Tình trạng bế tắc trong đàm phán tại Nhật Bản cho thấy ngay cả những thị trường giàu có cũng gặp khó khăn. Ở đây, giải pháp thực tế nhất có thể là các bản tin highlight, phát sóng trễ, hoặc chỉ mua bản quyền một số môn trọng điểm như bóng đá, điền kinh, bơi lội.

Takeaway: Bài kiểm tra lòng tin giữa người hâm mộ và ngành truyền thông

Tôi đã chứng kiến Alisson bắt bóng ở World Cup 2026 và hiểu rằng sự điềm tĩnh cũng là một loại thiên tài. Trong câu chuyện bản quyền này, sự điềm tĩnh có lẽ là điều mà cả người hâm mộ lẫn các nhà đàm phán đều cần.

Nhưng có một ranh giới mỏng manh giữa sự điềm tĩnh và sự thờ ơ. Nếu FIFA ASEAN Cup khởi tranh mà người hâm mộ Việt Nam không thể xem trực tiếp, uy tín của các đài truyền hình và cơ quan quản lý thể thao sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Sau chức vô địch ASEAN, kỳ vọng của người hâm mộ đã được đẩy lên rất cao. Họ không chỉ muốn đội tuyển thi đấu tốt; họ muốn được chứng kiến điều đó bằng chính mắt mình.

Tôi đứng ngoài hàng rào sân tập đủ lâu để biết rằng ngôi sao cũng có lúc mất thăng bằng. Nhưng tôi cũng biết rằng, trong bóng đá, điều tồi tệ nhất không phải là thua trận – mà là không được nhìn thấy trận đấu.

Câu hỏi đặt ra cho những tuần tới: Liệu các bên có tìm được tiếng nói chung trước khi tiếng còi khai cuộc vang lên? Hay người hâm mộ sẽ phải theo dõi đội tuyển của mình qua những bản tin ngắn ngủi trên mạng xã hội?

Tôi sẽ tiếp tục quan sát từ bãi cỏ ướt, và ghi lại nhịp đập của cộng đồng. Bởi vì nhịp đập đó, dù có bị bóp nghẹt bởi những điều khoản hợp đồng, vẫn sẽ luôn là thứ quan trọng nhất trong bóng đá.