Làn sóng khán giả kỷ lục 342.700 người sau 5 ngày: FIBA đã tìm ra công thức phổ cập bóng rổ toàn cầu?

342.700 khán giả. Năm ngày. Bốn châu lục. Con số này vừa được ghi nhận tại vòng loại FIBA World Cup 2027, phá vỡ mọi kỷ lục trước đó của chính giải đấu. Không phải một trận NBA, không phải một trận chung kết EuroLeague, mà là các trận vòng loại đội tuyển quốc gia – nơi người hâm mộ Philippines làm đầy nhà thi đấu đến 150% sức chứa, nơi Paris chứng kiến Victor Wembanyama trình diễn trước hơn 15.800 khán giả, nơi Senegal biến mỗi trận đấu thành một lễ hội đường phố.

Vòng loại World Cup 2027 sử dụng thể thức sân nhà – sân khách, đưa bóng rổ đỉnh cao về gần hơn với người hâm mộ địa phương. Hệ thống này đã khiến lượng khán giả tăng vọt. Nhưng con số 342.700 cần được đọc kỹ: nó đến từ đâu, nó bền vững như thế nào, và nó nói gì về tương lai của bóng rổ quốc tế?

Về cơ cấu khán giả, Philippines là điểm sáng lớn nhất. Trận đấu giữa Philippines và Iran đã thu hút 18.308 khán giả, còn trận còn lại chạm mốc 15.828. Tính cả số vé đứng, sức chứa thực tế vượt 135% ở Manila, thậm chí 150% ở một số trận. Tại Chile, nhà thi đấu cũng kín 135% sức chứa. Senegal tạo nên một không khí đặc biệt với những màn cổ vũ rền trời; khu vực Tây Phi vốn không được chú ý nhiều trong các bản đồ bóng rổ, nhưng không khí lễ hội đó cho thấy tiềm năng tăng trưởng.

Còn ở châu Âu, những trận đấu lớn vẫn giữ sức hút. Trận Pháp – Slovenia diễn ra ở Paris với 15.831 khán giả, nơi Wembanyama để lại dấu ấn với 22 điểm, 9 rebound và 2 block. Trận Hy Lạp – Tây Ban Nha kéo dài đến hiệp phụ và trở thành một trong những màn so tài gay cấn nhất của đợt này. Những đội bóng như Đức, đương kim vô địch World Cup, cũng cho thấy việc xây dựng lực lượng đồng đều giúp duy trì độ hấp dẫn trên các đấu trường.

Nhìn vào các chỉ số cá nhân, sức hút không chỉ đến từ những ngôi sao. Pelle Larsson của Thụy Điển bùng nổ với 31 điểm, một con số hiếm thấy ở vòng loại. Kai Sotto, trung phong 22 tuổi người Philippines, thống trị bảng rổ với 16 rebound, trở thành biểu tượng cho thế hệ mới. Mike James, dù đã ngoài 30, vẫn cho thấy sự tinh tế trong lối chơi với 11 điểm, 5 rebound, 7 kiến tạo cho đội tuyển Mỹ phiên bản không có tay chơi NBA. Buddy Hield dẫn dắt Bahamas giành chiến thắng 103-94, cho thấy một đội bóng nhỏ vẫn có thể tạo nên bất ngờ nhờ kinh nghiệm.

Kỷ lục khán giả này không đến từ tên tuổi của các đội bóng, mà đến từ việc đội tuyển quốc gia được thi đấu trên sân nhà trước chính người hâm mộ của mình. Đó là điều mà NBA không bao giờ có được. NBA gắn với đô thị Mỹ, còn FIBA lại đi từng quốc gia, chạm vào lòng tự hào dân tộc. Khi một quốc gia có 100 triệu dân như Philippines mở hội, không nhà thi đấu nào đủ rộng. Chính vì thế, cơ quan quản lý bóng rổ thế giới đã tận dụng một cách thông minh thể thức thi đấu mới để biến các trận vòng loại thành sản phẩm toàn cầu.

Thế nhưng, giới phân tích đặt câu hỏi: liệu sự tăng trưởng này có bền vững hay chỉ là một cú nổ tạm thời? Cảnh báo lớn nhất là an toàn tại các sân vận động khi công suất vượt quá 100%. Không có báo cáo về sự cố, nhưng khi vé đứng được bán quá tay, rủi ro luôn tiềm ẩn. Thêm vào đó, những nền bóng rổ mới nổi như Senegal hay Chile chưa có cơ sở hạ tầng đạt chuẩn; khán giả đến xem vì tinh thần dân tộc, nhưng điều đó có thể không kéo dài khi đội tuyển thi đấu không thành công.

Ngoài ra, một góc khuất khác là động cơ của FIBA khi liên tục nhấn mạnh kỷ lục khán giả. Liệu đó có phải là cách để trả lời chỉ trích rằng hệ thống vòng loại xen vào lịch đấu câu lạc bộ? Số liệu không biết nói dối, nhưng người ta có thể chọn số liệu để kể câu chuyện có lợi. Việc công bố các tỷ lệ 135% hay 150% có thể gây ấn tượng, nhưng cần được kiểm chứng bằng các tiêu chuẩn an toàn.

Câu chuyện của FIBA World Cup Qualifiers vì thế không đơn thuần là một kỷ lục, mà là phép thử về mô hình phát triển. Sân nhà – sân khách tạo ra doanh thu, nhưng cũng tạo ra khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia có tiềm lực tài chính và những quốc gia đang phát triển. Làm sân đấu lớn hơn chưa phải là giải pháp; giải pháp là làm cho giải đấu có ý nghĩa với từng quốc gia.

Với bóng rổ Việt Nam, câu chuyện này đáng suy ngẫm. Việt Nam chưa từng có một trận đấu vòng loại World Cup nào được tổ chức trên sân nhà. Nhưng khi nhìn vào Philippines – một quốc gia có nền bóng rổ phát triển từ lâu – có thể thấy điều gì tạo nên một tập thể mạnh: sự kết nối giữa đội tuyển và người hâm mộ, một nhà thi đấu đạt chuẩn, và một thế hệ cầu thủ dám mơ. Con số 342.700 không chỉ là kỷ lục; đó là lời mời gọi đến những thị trường mới. Và liệu Việt Nam có nằm trong danh sách chờ đó? Câu trả lời không đến từ văn phòng FIBA, mà đến từ việc chúng ta có dám xây một đấu trường để gọi là của riêng mình.