Fukuoka 2026: Nhật Bản và bài toán thống trị châu Á trên hành trình LA 2028

Fukuoka, một tối cuối hè. Trên khán đài nhà thi đấu, người hâm mộ bắt đầu xếp hàng từ sớm. Không phải vì vé, mà vì họ biết mình sắp chứng kiến một lịch sử bắt đầu. Từ ngày 14 tháng 9, cuộc đua giành suất dự Olympic Los Angeles 2028 của bóng chuyền nam châu Á chính thức khởi tranh tại Nhật Bản, và mọi ánh mắt đổ dồn về đội chủ nhà – đội bóng số một châu lục ở thời điểm hiện tại. Giải vô địch bóng chuyền nam châu Á 2026 không chỉ là một danh hiệu. Nó là vòng loại World Cup, là cánh cửa trực tiếp đến Thế vận hội. Trong bối cảnh đó, Nhật Bản bước vào giải với tư cách đương kim vô địch, đội bóng giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu với 10 lần vô địch, 4 lần á quân và 4 lần đoạt huy chương đồng. Họ cũng là đội bóng châu Á duy nhất từng đứng trên đỉnh Olympic, tại Munich 2026. Những con số này không chỉ là trang sử, chúng là áp lực. Theo dõi các trận đấu của Nhật Bản suốt nhiều năm, tôi nhận ra một điều: họ không bao giờ coi thường đối thủ ở vòng bảng. Bảng A của họ gồm Bahrain, Oman và Australia – những đội bóng không cùng đẳng cấp trên bảng xếp hạng FIVB, nhưng bóng chuyền châu Á luôn có những bất ngờ riêng. Australia từng vô địch châu Á năm 2026, còn Bahrain đang phát triển nhanh với lứa cầu thủ trẻ đầy khát khao. Người Nhật gọi sự tập trung này là "shoshin" – tâm người mới bắt đầu. Họ không để quá khứ che mờ hiện tại. Về mặt dữ liệu, vị thế của Nhật Bản là không thể bàn cãi. Đứng thứ 6 thế giới, họ là đội tuyển xếp hạng cao nhất trong số các đội thuộc Liên đoàn bóng chuyền châu Á (AVC). Trong ba kỳ giải vô địch châu Á gần nhất, họ đều có huy chương. Mùa giải này, họ về thứ tư tại Volleyball Nations League – một thành tích đáng nể của bóng chuyền nam châu Á trên đấu trường thế giới. Nhưng chính sự ổn định này lại đặt ra một câu hỏi mà ít người dám nói ra: liệu sự thống trị của Nhật Bản có đang làm giảm đi tính cạnh tranh của cả khu vực? Đây là góc nhìn phản trực giác. Khi một đội bóng quá mạnh, các đội còn lại buộc phải chơi thứ bóng chuyền phòng ngự, chờ đợi sai lầm của đối thủ thay vì chủ động tấn công. Điều đó tạo ra một vòng luẩn quẩn: đối thủ càng thận trọng, Nhật Bản càng dễ kiểm soát trận đấu, và khoảng cách trình độ càng nới rộng. Tôi đã chứng kiến điều này ở nhiều giải đấu châu Á – không phải vì các đội khác yếu, mà vì họ bị mắc kẹt trong tâm lý e dè trước một đối thủ quá vượt trội. Australia và Bahrain có tiềm năng tạo ra những trận đấu khó khăn nếu họ dám chơi đôi công, nhưng điều đó cần bản lĩnh và sự liều lĩnh. Tất cả các trận đấu của giải sẽ được phát sóng trực tiếp trên VBTV, nền tảng phát trực tuyến chính thức của FIVB. Đây là tín hiệu tích cực cho sự phát triển thương mại của bóng chuyền châu Á. Khi một giải đấu có sức hút như vậy được phủ sóng toàn cầu, giá trị truyền thông và tài trợ sẽ tăng lên, kéo theo đầu tư vào hệ thống đào tạo trẻ. Nhưng tôi vẫn giữ một sự hoài nghi nhất định: liệu doanh thu từ bản quyền truyền hình có thực sự được tái đầu tư vào các đội tuyển quố gia, hay chỉ dừng lại ở các đội bóng lớn? Đây là câu hỏi mà lịch sử thể thao châu Á chưa có lời giải rõ ràng. Nhìn vào bảng đấu, Nhật Bản gần như chắc chắn sẽ vượt qua vòng bảng. Nhưng giải đấu thực sự bắt đầu từ vòng tứ kết, nơi họ có thể gặp những đối thủ như Iran, Hàn Quốc hay Trung Quốc – những đội bóng có lối chơi biến hóa và kinh nghiệm quốc tế dày dặn. Iran, với lứa cầu thủ thể hình vượt trội, luôn là đối thủ khó chịu với Nhật Bản. Còn Hàn Quốc, dù đang trong giai đoạn tái thiết, vẫn sở hữu những tay đập có khả năng tạo đột biến cao. Đây là lúc những con số thống kê không còn ý nghĩa, và bản lĩnh thi đấu mới là thứ quyết định. Người hâm mộ Nhật Bản có quyền mơ về ngôi vô địch. Nhưng tôi muốn nhìn xa hơn một chút. Giải đấu này không chỉ là cơ hội để Nhật Bản khẳng định vị thế, mà còn là bài kiểm tra cho cả nền bóng chuyền châu Á. Nếu các đội bóng như Bahrain, Oman hay Australia không thể tạo ra những trận đấu cạnh tranh, thì khoảng cách trình độ sẽ ngày càng lớn, và bóng chuyền nam châu Á sẽ mãi chỉ là vùng trũng so với châu Âu và Nam Mỹ. Điều đó không tốt cho bất kỳ ai, kể cả Nhật Bản. Khi sân vận động vắng lặng, ta nghe rõ nhịp đập của trò chơi. Và ở Fukuoka tuần này, nhịp đập đó sẽ cho chúng ta biết liệu bóng chuyền châu Á đang tiến lên hay chỉ đang chạy tại chỗ. Nhật Bản có thể giành chiến thắng, nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn bỏ ngỏ: liệu sự thống trị của họ có đang nuôi dưỡng cả khu vực, hay chỉ đang che giấu những điểm yếu của chính họ?